Темекі шегудің, маскүнемдіктің, нашақорлықтың алдын алу

Адам ағзасына темекі шегу мен маскүнемдіктің кері әсері

Темекі шегу қаупі туралы көп айтылған. Дегенмен, зиянды әдеттің таралуынан туындаған ғалымдар мен дәрігерлердің алаңдаушылығы артып келеді, себебі адамдардың көпшілігі бұрынғыдай денсаулыққа зиянды болып саналмайды деп санайды.

Темекі шегу- күш кетірмей қоя салатын, зиянсыз нәрсе емес. Бұл шынайы нашақорлық, тіпті қауіпті, себебі көпшілігі оны елеусіз қабылдайды.

Шылым шегушілерде никотинге сезімтал ми орталықтары күйзеліске ұшырайды, сондықтан олардан шыққан жүйк түптерінде қалыпты құрылым мен тіннің қызметі үшін қажетті заттар жеткіліксіз қалыптасады. Шылым шегу нәтижесінде жүйке дистрофиясы көптеген тіндерде және ағзаларда байқалады, оның аясында әртүрлі ауруларға бейімділік пайда болады.

Темекі жапырақтары құрамында ең улы өсімдік алкалоидтерінің бірі - никотин бар. Никотин өсімдіктердің тамырларында өндіріледі және одан басқа жапырақтарды қоса алғанда басқа бөліктерге өтеді. Темекінің түрлі сорттарында 0,3-тен 7 пайызға дейін никотин болады, ал темекінің арзан сорттарында ең көп мөлшері болады, ең аз мөлшері- қымбат сортында. Темекі шеккенде никотин ағзаға енеді. Адамды 30-60 мг никотиннің дозасы өлімге әкеледі, 5-6 мг өткір улануды тудырады.

 Никотин - бұл жүйке жүйесі үшін у, орталық және перифериялық жүйке жүйелерінің жүйке түйіндерінде таңдамалы әрекет етеді, ішкі ағзалардың және өмірлік жүйелердің қызметін реттейді. Кішкентай мөлшерде никотин жүйке жүйесіне қоздырғын ретінде әсер етеді, үлкен дозаларда ол сал ауруына (тыныс алуды тоқтату, жүрек қызметінің тоқтатылуы) әкеледі.

Шылым шегетін адамдарда никотиннен улану белгілері келесідей: жүрек айнуы (кейде құсу), бас айналуы және бас ауыруы. Тұрақты шылым шегетін адамдарда, керісінше, ми қызметінің белсенділігі пайда болады және қанағаттану сезімі туады. Дегенмен, улану белгілері де бар: қан қысымының аздап артуы, жылдам импульс, бос асқазанның қысылуын тоқтату.

Темекі шегу - бұл жаман әдет ғана емес, оның күші - бұл нашақорлықтың (никотинизмнің) белгілі бір түріне ұқсас. Дегенмен, никотиннің өзі ағзаға қатты әсер етпейді және оның зияны тұншықтырңғыш газ, көгерткіш  қышқыл, 43 канцерогеннің және темекі түтінің басқа компоненттерінің зиянына қарағанда әлдеқайда аз.

Никотиннің негізгі қауіпі никотинге тәуелділік темекі тұтынуды қолдайды, бұл сөзсіз темекі түтінінің барлық зиянды компоненттерін ағзаға сіңірумен бірге жүреді. Ал темекінің құрамында оннан астам химиялық қосылыстар бар: аммиак, кадмий, сірке және стеарин қышқылы, гексамин, толуол, күшәла, метанол және т.б.

Осыған байланысты темекідегі никотинді азайту шылым шегушілердің тәуелділікті дамытпайтынына және уақытында тоқтап қалуға мүмкіндік беретіні ақылға қонымды. Алайда бәрі керісінше.  Темекінің  «жеңіл» таңбасына ауысқан темекі шегуші, темекі шегуге тәуелділіктің зияндылығын қазіргі заманғы адам аксиома ретінде қабылдайтынына қарамастан, әдетте ол тынышталады.

Бүгінгі күні темекі компаниялары, өндірілген темекінің зиянын азайту туралы ойлайды. Өндірушілер қалыпты темекідегі қауіпті химиялық элементтердің деңгейін ең аз мөлшерге барынша азайтуға тырысады.

Бірақ бұнымен де аяқталмайды. Сарапшылардың пікірінше, «жеңіл» темекілер дәстүрліге қарағанда әлдеқайда көп зиян келтіруі мүмкін. Дәлел ретінде, адамдар «жеңіл» темекіге ауысқан кезде,  күн сайын оларды көп мөлшерде шегеді, сондықтан тұтынылатын улы заттардың дозасы бірдей болып қалады. Бұдан басқа, жеңіл темекіні шегу кезінде адамдар тереңірек ішке тартады.

Ендеше, олардан алынған ауруларды емдеудің ыңғайлылығы темекінің «жеңілдігіне» байланысты деп өзімізді алдамайық. Темекі шегу -жаман әдеті . Зиянды- адам денсаулығына зиян келтіреді.

Заманауи адам өзінің моральдық және физикалық әл-ауқаты туралы көбірек ойлана бастады. Ол бүгінгі таңда «жеңіл» темекі өнімдерін жақтайтыны жақсы. Тіпті «жеңіл» темекіге ауысқан соң, темекі шегуден мүлдем бас тартуды шешкені дұрыс.

Тек осы ниетті нығайту үшін бір айда темекі шегуден бас тартқаннан кейін, тыныс алуыңыз әлдеқайда оңай болады, сіздің ұйқыңыз қанады, сіздің жұмысқа қабілеттілігіңіз арттыртады және жалпы тонусыңыз. 3-6 айдан кейін өкпелер  темекінің зиянды заттардан (шайыр, темекі шаңы және т.б.) босатылады. Бір жыл ішінде коронарлық аурудың даму қаупі 50% төмендейді. 5 жылдан кейін өкпе қатерлі ісігінің дамыту ықтималдығы айтарлықтай төмендейді.

Шылым шегуден басқа, алкогольді пайдалану – зарарлы әдет. Өкінішке орай, өмірде олар жиі бір-бірімен үйлеседі. Мәселен, алкогольды пайдаланбаушы тұрғындар арасында темекі шегушілер 40% құрайды, алкогольді пайдаланушылар арасында 98%.

 Ағзада алкогольдің келесі әсерлері бар: ми жасушаларына улы әсер етеді, мидың биологиялық процестерін өзгертеді, ағзаны энергиямен қамтамасыз етеді, орталық жүйке жүйесін бәсендетеді, оның тиімділігін төмендетеді, анестезия ретінде әрекет етеді, зәр шығаруды ынталандырады (дене ішімдік ішкеннен кейін үлкен мөлшерде көп суды жоғалтады, осының салдарынан жасушалар сусызданады ), бауырды уақытша істен шығарады (алкогольдің үлкен дозасын қабылдағаннан кейін, бауырдың шамамен үштен екі бөлігі істен шығады, бірақ бауыр әдетте бірнеше күннен кейін толық қалпына келтіріледі ).

Маскүнемдіктің салдары туралы, маскүнемдікке тәуелілік пайда болмай тұрып білген дұрыс. Алкоголизмнің алғашқы белгілері әуестіктің болуы.  Бауырдың зақымдануы алкогольді гепатит және бауыр циррозына туғызады, одан кейін  асцит (іштің сұйықтық), бактериялық перитонит (құрсақ қуысының қабынуы), мидың зақымдалуы,  варикоздық тамырлардың қансарысуы(бауырдың тамырларындағы қысымның артуымен), көкбауырдың ұлғайуы, функционалды бүйрек жетіспеушілігі, анемия.

 Қандағы ұюды бұзу оның үлкен жоғалтуына әкеледі. Алкоголизмнің салдары алкогольден бас тартқаннан кейін бірнеше ай бойы сақталады.

Алкоголь ағзаның гормоналды реттелу жүйесін бұзады, ал бұл аймақ ең көп зерттелмеген бірі болып табылады, онда бұзушылықтар елеулі ауруларға әкелуі мүмкін.

 .

 Адам ағзасына есірткінің кері әсері

Есірткі негізінен жүйке жүйесіне, сондай-ақ бүкіл адам ағзасына айрықша әсер етеді. Бұл әрекет есірткіге тән уыттанудың жай-күйі деп аталатын ерекше жағдайларды дамытудан тұрады: ауру сезімі жойылады, көңіл-күй, ақыл-ой мен физикалық тонус өзгереді. Жеңілдік, эйфория сезімі пайда болады, өзінің шынайы емес сезімдеріне назар аударады, қиындықтар жүгінен босатылады.

 Қысқа мерзімде «дозалар»  қайталағанда дененің созылмалы улануының ауыр салдары пайда болады: ішкі органдардың, жүйке жүйесінің, мидың зақымдануы.

Көптеген психикалық бұзылулар бар, тұлғаның құлдырауы, жұмысқа қабілеттілігінің  төмендеуі, бірте-бірте толықтай еңбекке жарамсыздық, жоғары өлім және жиі - ерте, жас жасында. Пациенттердің қайтыс болуы тұрақты есірткі интоксикациядан (мысалы, жүрек немесе бауыр жеткіліксіздігі) туындаған ауыр сырқаттардың асқынуымен ғана емес, сондай-ақ есірткіні артық мөлшерде пайдалану, мас күйінде жазатайым оқиғаларға ұшырау, қайғы-қасірет кезінде өз-өзіне қол жұмсау. Пациенттер ластанған шприцтерден, қан тамырларының тромбозынан және соңғы жылдары ЖИТС-тан, В және С вирустық гепатитін пайдаланған кезде қан улануынан қайтыс болады.

Нашақорлар физикалық тұрғыдан ғана емес, рухани күйретеді.

 

Оларға бұндай психикалық бұзылулармен сипатталады, эмоциялық босаңсылық, ызалы, салқындық,  уайымдау қабілетін, эмоционалдық  қатынасты  жоғалту, терең эгоизм.Аурудың барысында энергия мен ерік тонусы күрт құлайды, есірткіге деген ұмтылыстарды қоспағанда, барлық әуестік пен қажеттіліктер жоғалады.

Көбінесе науқастардың бірінші кезекте құлықсыз әрекеттері шығады, олардың бейәлеуметтік мінез-құлыққа бейімділігі және қылмыстарға дайын болу басымдыққа ие болады.

Барлық есірткілер, ағзаға енгізу жолына қарамастан, көбінесе  келесі ағзаларды зақымдайды:

  • жүйке жүйені (оның ішінде бас миын);
  • иммундық жүйені;
  • бауырды;
  • жүректі;
  • өкпені.

Кенепшөп: оны шегу созылмалы бронхитке, өкпенің қатерлі ісігіне, иммунитеттің төмендеуіне, жүрек-тамыр жеткіліксіздігіне, миокардитке, жүрек аритмиясына, бауырдың интоксикациясына, ауыр мидың зақымдануына әкеледі.

 Апиындық есірткелер: олардың күре тамырға енгізілуіне байланысты үш аса қауіпті ауруға шалдығу қаупі: ЖИТС, мерез және гепатит. Есірткіге тәуелділердегі гепатит бірден екі вирусты, яғни В және С гепатиттері деп аталатын, агрессивті жолмен ерекшеленеді және әдетте созылмалы болып келеді. Есірткіге тәуелділердегі гепатит бірден екі вирусты, яғни В және С гепатиттері деп аталатын, агрессивті жолмен ерекшеленеді және әдетте созылмалы болып келеді. В және С созылмалы гепатитінің нәтижесі: бауырдың жеткіліксіздігі және бауыр ісігі; ауруға төзімділік пен табиғи иммунитетті төмендету, «химиялық ЖИТС» дәрежесіне жету; іріңді инфекциялық асқынулар - сепсис, тромбофлебиттер, бітеу жара,  өкпенің қабынуы және т.б .; гипертермиялық реакция («шайқау» деп аталатын); энцефалопатия; сүйек және тіс тіндерінің аурулары.

 Психостимуляторлар: зат алмасу, соның ішінде мидағы айтарлықтай арттырады, жүрек соғу жылдамдығын айтарлықтай арттырады және қан қысымын арттырады. Бұл жағдайда өмірлік жүйелерді белсендіру үшін қажетті энергия дененің резервтік қорынан алынады. Психостимуляторларды пайдалану кезінде резервтердің өздері қалпына келтіру үлгермейді. Ағзаға  өмірлік ресурстарының жетіспеушілігі жылдам болады. Жүрек-тамыр жүйесі зардап шегеді- ауыр аритмия пайда болады,  жүрек тоқтап қалудан көз жұму мүмкін, миокард инфарктісі пайда болады, ауыр депрессиялар дамып, психоз деңгейіне жетеді.

 Галлюциногендер:  негізінен, өкпенің зақымдалуынан басқа, кенепшөп препараттарын пайдаланған сияқты асқынулар, себебі бұл препараттарды шекпейді. Бас миы зардап шегеді, оларды « психиканы бұзушы» деп текке айтылмаған

Ұйтатқыш -жайбарақаттандыратын заттар: зиянды әсердің спектрі: «ми-бауыр-жүрек», тұрақты және ұзақ уақыт бойы ұйқысыздық, ерекше мидың зақымдануы (энцефалопатия), галлюцинация, жүрек-тамыр жүйесі зақымдалуы, селкілдек ұстамалар алу және суицид әрекеттері.

Есірткі адамның жыныстық өміріне әсер ететін еркек пен әйелдің ұрпақты болу жүйесінің күйіне, кейінірек оның балаларына теріс әсер етеді. Есірткіні қолданылу адамдарды бір-бірінен ажырататыны дәлелденді. Осылайша, жыныстық және гормондық бұзылулардың нәтижесінде әйелдерге жыныстық ерік-жігері әлсіреді, сондай-ақ гипоталамус пен гипофиздің арасындағы күрделі үйлестіру бұзылыстары.Мидың бұл бөліктері дененің жыныстық функциясына жауап береді. Марихуананы аз уақыт бойы шеккен адамдарды зерттегенде, зерттеушілер олардың тұқымдық сұйықтықтарында жетілген сперматозоидтарды таппады, ал екінші жағынан ұрық жасушаларының кем пішіндегі көптеген түрлерін санап шықты. Адамдардағы есірткі  әсерінен, қан плазмасында жыныс гормондарының деңгейі және негізінен терінің және шырышты қабықтың нервтердің аяқталуының жыныстық сезімталдығын арттыратын биологиялық химиялық зат болып табылатын тестостеронның деңгейі төмендейді. Жыныстық серіктестерде сексуалдық реакциялары әлсірейді немесе толық болмайды.

 Есірткі ұрықтың қалыптасуына өте қатты теріс әсер етеді. Есірткіге тәуелді ата-аналар түрлі психикалық және дене кемістігі бар балалар туады. Сонымен қатар, ата-аналардың есірткі қолдануы балалардың денсаулығына теріс әсер етеді, олар тек іште болған кезде ғана емес, туылғаннан кейін де әсер етеді. Есірткі пайдаланатын ана баланы емізе алмайды. Нашақор ата-аналардан туылған балалар нашар дамып, ақыл-ойы мен физикалық дамуында артта қалады, болашақта нашар оқиды.

Синтетикалық есірткілерді пайдалану орталық жүйке жүйесіне ұзақ уақыт теріс әсер етеді. Сонымен қатар, мұндай есірткілер көбінесе стерильді емес жағдайларда жасалады және құрамында ағзаға қауіпті түрлі қоспалар болады. Есірткі өндіретін адамдар «есірткі әсерімен жаңа химиялық заттарды көбірек ойлап табады».

Шегуші қоспалардың сараптамасы мұндай қоспаларды құрайтын заттар галлюциногенді және психотропты әсеріне ие екендігін, құрамында уытты компоненттері бар және адамның өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретіндігін анықтады.

 Шегуге арналған қоспаларды қолдану теріс ақыл-ойдың әртүрлі әсерін тудыруы мүмкін:

- өз-өзін жинай алмау;

- қабылдауы бұзылу;

- бақыланбайтын күлкі;

- сыртқы әлеммен байланысын толық жоғалту;

- кеңістікте бағдарлау қабілетінің болмауы;

- өздігінен бақылауды жоғалту.

Адам мінез-құлқының өзгеруі уақытша деп сипаттауға болмайды. Мастықтың ұзақтығы  әлдеқайда ұзағырақ. Шегетін қоспалардың әсері ауыр мүгедектікке әкелуі мүмкін, адамның жеке қасиетін түбегейлі өзгертіп, оны есірткіге тәуелді науқасқа айналдырады.

Наркологтардың айрықша баса айтуы бойынша кез-келген есірткі - зұлымдық, ал синтетикалық, біздің уақытымызда танымал болып келеді, зұлымдық одан да күрделі.

Наркологтар нашақорлықты дамытудың алты кезеңін анықтайды:

1 кезең - пайдаланудың басталуы

Көбінесе адамдар есірткіні жас кезінде бастайды. Пайдаланудың алғашқы тәжірибесінің ең таралған себептерінің бірі - қызығушылық, беделді тұлғалардың ықпалы, жаңа әсерлерге шаңдану, еліктеу және топқа кіру ниеті.

 2-кезең- эксперименттеу

Эксперименттер есірткі және басқа да психобелсенді заттардың (ПБЗ) әртүрлі типтерінен басталады. Тұтыну көбінесе эйфорикалық әсерге қол жеткізу мақсатымен жүзеге асырылады.

  3-кезең- әлеуметтік пайдалану

Заттарды пайдаланудың белгілі бір нысаны қалыптасады. Пайдалану белгілі топтарда және жағдайларда қолданылады. Әдетте нашақорлар жасы 35 жасқа дейінгі адамдар. Сонымен қатар, есірткіге тәуелді жасөспірімдер саны артып келеді.

4 кезең - әдеттегі пайдалану

Пайдалану дағдылы болып қалады, пайдаланушы сол затты пайдаланатын достарды іздеуге (әрқашан саналы түрде емес) ұмтылады. Есірткіні пайдалануға қажеттілік және бұл әрқашан қол жетімді болуына алаңдаушылық туады. Қалаған нәтижеге қол жеткізу үшін үлкен дозаларды қабылдайды.

5 кезең - артық пайдалану

Қатынас проблемалары, жұмыста қиындықтар, қаржылық қиындықтар және заңмен байланысты проблемалар басталады, бұл стрессті «жеңілдету» ниетіне байланысты одан да көп қолдануға әкеледі, «шырғалаң шеңбер» құрылады. Есірткі абстиненцияның, «сынудың»  көріністерін жеңілдету және жою үшін қабылданады,  эйфорияға жету үшін емес. 

6 кезең – науқастық әуестік

Есірткі немесе басқа -белсенді заттардың қолдануын бақылауды жоғалтады. Белгілі теріс салдарға қарамастан (қарым-қатынастың бұзылуы, жұмысын жоғалту, қылмыстық қудалау қаупі, денсаулыққа байланысты проблемалар), қолдану жалғастырылады. Адам өзінің есірткі қолдануы мен пайда болған теріс әсерлері арасындағы байланысты көрмейді.

Есірткі заттарға тәуелділіктің даму кезеңдері өте жылдам өтуі мүмкін және адам соңғы кезеңінде болғанда көмекке жүгінеді.

 Ойланыңыз, бір сәттік эйфория үшін денсаулығыңызды біржолата жоғалтып, жарқын болашақ өміріңіздің болашағынан айылу қажет пе!

 

 

2008-2018 © Баянауыл ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы