Темекі шегудің алдын алу

Сыртқы зиянсыздығына қарамастан, темекі шегу әлі де халықтың өлім-жітімінің ең көп таралған себептерінің бірі болып табылады. Ресми статистикаға сәйкес, әлемде 1,1 миллиард адам темекі шегеді. Айта кету керек,олардың ішінде дамыған елдерде тек 300 миллион адамы ғана өмір сүреді, қалған 800 миллион дамушы елдерде.

Темекішегудіңеңжақсыалдыналу - бұлқорқыныштыфактілер. Темекі шегуден пайда болатынауруларданжылсайын 4 миллионнанастамадамқайтысболады. Егерадамдар не болыпжатқанынойламаса, онда 2050 жылғатамантемекі 0,5 миллиардтанастамадамның өмірін қияды.

            Тіпті бүгінгі күні темекі шегетіндерге өздері ғана емес, жақындарына да қиындық туды. Мысалы, кем дегенде бір адам темекі шегетін отбасыларда, отбасының әр мүшесі үшін өкпенің қатерлі ісігінен көз жұму қаупі 30% -ға артады. Сонымен қатар, 30% белсенді немесе пассивті темекішегу, бұл жүрек-тамыр жүйесінің созылмалы ауруларының дамуына әкеледі.

Ағзаға темекі шегудің әсері.

Кез келген темекі шегуші темекі мен денсаулықтың үйлеспейтін нәрселер екенін түсінуі керек. Алғашқы темекіден темекі шегетін адам үшін типтік аурулардың біріне айналғанша, теріс әсері күшейе түседі.

Темекіге тәуелділік психикалық және физиологиялық та қалыптасады. Әдеттегі темекі шамамен 0,3 г никотинді қамтиды. Темекіге үйренбеген  адам темекі шегудің алғашқы әрекетінен улану мүмкін, ал тәжірибелі темекі шегетін адам 15-20 данадан көж жұму мүмкін.

Түтінде, никотинге қоса, көптеген түрлі улы заттар бар,  егер никотинге тәуелділік адамды темекі шегуге қайта-қайта мәжбүр етсе, ал токсиндер әлсіреген ағзаны әлдеқайда қатты улантып отырады.

Сарапшылар никотинды күштілігі бойынша кокаин және героин секілді маңызды есірткі тобына жатқызады.

Статистикаға сәйкес, темекі шегушілердің 90% -ы темекіге тәуелділіктен зардап шегеді - никотиннің есірткілік әсерінен туындайтын созылмалы, прогрессивті аурулар. Бірнеше ай бойы күнделікті темекі шегуден кейін,темекі шегудің күшті дамуымен тұрақты (бірінші психологиялық, содан кейін физикалық) тәуелділік пайда болады.

Адамның ағзасына никотиннің теріс әсерінің келесі түрлері белгілі.

1. Орталық жүйке жүйесі: психикалық процестердің жылдамдығы бастапқыда аздап артады, бірақ бұл қысқа мерзімді әсер, қан тамырларының тарылуы жоғары жүйке белсенділігі үшін жағдайлардың нашарлауына, тиімділіктің төмендеуіне, тітіркенуіне, бас ауруларына, ұйқысыздыққа, жаңа ақпаратты қабылдау қабілетінің нашарлауына әкеледі (әсіресе жасөспірімдік кезеңде).

2. Тыныс алу жүйесі: темекі шегушіде созылмалы бронхит дамиды, ол булықпа жөтелмен бірге жүреді;өкпе тіндерінің патологиялық өзгерістеріне, созылмалы обструктивті өкпе ауруларына (СОӨА), тыныс жетіспеушілігіне әкеліп соқтырады.

3. Жүрек-тамыр жүйесі: адреналин секрециясы , артериялық тамырлардың қысылуы, артериалды қысымың жоғарлауы, жүрек соғу жылдамдығы, жүректің оттегіге сұраныстың артуы; жүректің ишемиялық ауруы, миокард инфарктісі, инсульттің даму қаупі күрт өсуде.

4. Ас қорыту жүйесі: асқазан шырынының және сілекейдің бөлінуінің жоғарлауы, асқазан мен ішектің толқи жиырылуы;асқазан шырышты қабығының жарасыпайда болуының алғышарттары бар (жоғары қышқылдық, қан тамырларының спазмы себебінен қанмен жабдықтаудың нашарлауы).

5. Репродуктивті функция: темекі түтінінен тұратын полисциклді хош иісті көмірсутектер, ұрық жасушаларының өлімін тудырады (жас әйелді темекі шегу бір аналық безді жоюға ұқсас);әйелдерге темекі тәуелділігі ұрықтың потологиялық дамуына, бедеулікке, түсік тастауға әкеледі;шылым шегетін аналардың балаларында өкпе дамуының кешігуі, қант диабетінің даму қаупі жоғарлайды, оқытуда мәселелер жиі туады;

темекіге тәуелділік ерлерде сперматозоидтардың морфологиясы және қозғалғыштығы өзгереді, сондай-ақ андрогендердің бөлінуіне әсер етеді (бедеулік, әлсіздік).

6. Канцерогенді әсер:темекі шайыры өнімдерімен тыныс алу жолдарының созылмалы тітіркенуіне, сондай-ақ бензпирен сияқты заттардың жасушалық бөлінуін бұзуына байланысты(өкпенің немесе көмей қатерлі ісігінен көз жұмғанбір темекі шекпеушіге орта есеппен, 11 шылым шегуші).

7. Тері жағдайы:екі жылтұрақты темекі шегу-теріге көрінетін өзгерістер«темекі» трансформация үшін жеткілікті болып табылады; темекі шегушінің терісі, темекі шегушінің түрі термин бар (бет сүйегі алға қарай шыққан, мұрын мен ерін күрт белгіленген, ал оң жақ аузының бұрыштарынан екі симметриялық қисық сызық бар, көз айналасындағы  әжімдер айқын, тері күңгірт), әжімдер жылдамдықпен пайда болады  (темекі шегушілерден 5 есе жылдам), әрбір келесі темекі шегу жылы олардың қалыптасу үдерісін жеделдетеді.

Аурулардың ауырлығы мен асқынулардың жиілігі темекі шегу қарқындылығымен байланысты. ДДҰ сарапшыларының пікірінше, темекі түтінінің зиянды заттардың спектрі соншалықты кең, себебі олардың біреуін немесе екеуін азайту шаралары (мысалы, арнайы сүзгілерді пайдалану және т.б.) темекі шегудің қауіптілігін азайтпайды.

            Темекі шегу бүкіл зат алмасудың жұмысына өзгеріс әкеледі, дененің жұмысын жаңа, зиянды режимге келтіреді, онда оң көңіл-күй мен әл-ауқатты сақтау мүмкін емес. Шылым шегетіндердің көпшілігі шылым шегетін адамдар көміртегі тотығын жұту арқылы демалып жатқанын ойламайды. Тіпті аз адамдар өздері темекі шеккен кезде балаларының автоматты түрде пассивті шылым шегуші болатының ойламайды және ықтимал қатерлі ісік науқастарының қатарына кіреді.

Осы деректер туралы ойланып, өзіңіздің және басқа адамдарға өмірін бұзбаңыз. Бұл қиын емес.

 

Баянауыл аудандық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы

 

2008-2018 © Баянауыл ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы